محمد مؤمن بن محمد زمان الطبيب التنكابني ( حكيم مؤمن )
108
تحفة المؤمنين ( تحفه حكيم مؤمن ) ( فارسى )
الكرفس ، حاشا بدل افتيمون ، عصارهء ثيّل از قسمى كه به تركى ئيلان اودى نامند بدل عصارهء لحية التّيس ، موميايى بدل قفر ، صمغ كوله يركه حلتيت طيّب است بدل جند ، درونج عقربى بدل سورنجان ، زراوند مدحرج بدل اشق ، زرنباد بدل عود بلسان ، مجموع ادويه با اقراص هفتاد و سه است و وزن او پانصد و شش مثقال مىشود . اما طريق ساختن : آن است كه عسل كف گرفته را به قدر دو وزن ادويه با دو وزن مثلث بقوام آورند و صموغ و افيون را در مثلث حل كرده بسرشند و تا چهل روز صبح و شام بر روى خاكستر كرم گذاشته تا سيصد شماره مربا بر هم زنند و چون قوام بلند شود و نتوان بر هم زد به جهت رقّت قوام هر وقت به قدر احتياج آب بر روى خاكستر كرم بخورد او دهند . پس در ظرفى كرده تا نه ماه اقلا سر او را نبايد گشود و استعمال او بعد از يك سال جايز است و اگر ادويه را با عسل كف گرفته سرشته مثلث را بدون قوام آوردن اضافه نمايند در اين وقت محتاج بادخال آب انگور جهت ترقيق قوام نخواهد بود . اما طريق استعمال او : به دستور ترياق كبير بايد كرد و در هر موضعى با ادويهء موافق او بدهند بهتر است و الا به تنهايى نيز آثار از او ظاهر مىگردد و اين تركيب در جميع امور قوىتر و سريعالاثرتر از ترياق قدما است و در رفع سمّ بينش مجرّب است بخلاف ترياق معروف و در امراض متضادّه به تجربه رسيده و در رفع سمّ افعى و هوام و سموم نباتى و معدنى و سگ ديوانه گزيده عجيب الاثر است و قدر شربتش از يك دانگ تا يك مثقال است با ادويهء مناسبه و ضماد او بر موضع گزيدهء هوام رافع الم آن و مانع ورم اعضاء و انتشار سموم است به ساير اعضاء و الحمد للّه الذى هدانا لهذا . [ 4 ] مثروديطوس : اندروماخس گويد كه مؤلف آن اقليمون است به جهت پادشاه روميه كه مسمى به اين اسم بوده تركيب نموده و از ترياق كبير بسيار مقدم است و در رفع سموم ، نائب مناب ترياق فاروق است و در رفع علل بعضى بهتر از ترياق فاروق دانستهاند و در جميع خواص مذكوره در ترياق مثل اوست و در تحليل اورام صلبه و سدّه و آنچه در مفاصل باشد و تحريك باه اقوى از اوست و به حرارت او نيست و قوت او تا دوازده سال باقى است . طريق ساختن و استعمال و قدر شربت آن مثل ترياق كبير است . صفت آن : كه موافق نسخهء قدما است كه حقير بهتر از ساير نسخهها مىداند و آثار